Hazırlayan: Rahmetli Özhan ÖNDER (TA3BQ)
Anısına saygı ve rahmetle...
Her anten sisteminin, fiziki modeli ne tip olursa olsun, besleme hattının bağlandığı noktada uygulanan frekansa bağlı olarak belli bir empedans değeri vardır. Problem, antenin bu giriş empedans değerini besleme hattının empedans değerine uygulamakta görülür.
Ancak bir anten sisteminin besleme noktasındaki empedansı her anten tipi için kesin doğrulukta olmayabilir. Ayrıca herhangi bir tip besleme hattı herhangi bir tip anten için kullanılabilir, çünkü empedans uygulamak için çok çeşitli usuller bulunmuştur.
Diğer taraftan bir besleme hattı için en uygun pratik yük, bir antendir ve bu anten birçok durumlarda dengeli (Balanced) olacaktır. Bir diğer deyişle besleme noktası anten boyuna göre simetrik olmalıdır. Buradan şöyle diyebiliriz; dengeli bir anten dengeli bir besleme hattı ile beslendiği takdirde toprakla olan simetrisini koruyabiliriz ve böyle olduğu takdirde besleme hattında oluşacak dengesiz akımlardan doğacak istenmeyen RF yayınını önleyebiliriz.
Besleme hatlarındaki bu RF yayınını önlemek için hattın özelliklerini değiştiren birçok enstrüman yapılmıştır. Birçoğumuz anteni koaks kablo ile besliyor, çünkü radyo odasına kadar açık çift hat çekmek ve bunu bir Tuner’a bağlamak çok daha zordur. Koaks kablo ile beslemek demek dengesiz (Unbalanced) bir besleme hattı kullanmak demektir. Eğer antenimiz dengeli (Balanced) bir anten ise (örneğin Dipol anten), bu takdirde balanslı yükü, balanssız hattan izole edecek, izole ederken azami takat transferini de sağlayacak bir transformatöre gereksinimimiz var demektir. Bunu yapan aletlere BALUN diyoruz.
İki ucu açık yani toprakla temasta bir yerlere bağlı olmayan bir yarımdalga dipol anten, kendiliğinden balanslı bir antendir. Bu antenin orta ucunu açıp buraya çift nakilli bir besleme hattı bağlarsanız böyle bir sistem dengeli, balanslı bir sistem olur. Ancak bu anteni bir koaks kablo ile beslerseniz sistem artık balanslı değildir; çünkü koaks kablonun orta ucu (sıcak uç), antenin bir yarımına; koaks kablonun şildi ise antenin diğer yarımına bağlanacaktır. Böylece antenin dengesi bozulmuş olacaktır. Bu durumda RF akımı iç nakilden aktığı gibi, şildin bağlı olduğu taraftaki RF akımı koaks kablonun dış yüzeyinden de akacaktır. Akım olan yerde manyetik saha oluşur; burada kablo dışında meydana gelen sahanın iç nakil boyunca meydana gelen manyetik saha tarafından nötralize edilmesi imkansızdır. Dolayısıyla nötralizasyon mümkün değildir.
Peki, nötralizasyon mümkün olmazsa ne olur?
Koaks kablonun şildi boyunca RF akımı dolaşacak, dolayısıyla RF radyasyonu olacaktır. Bu olay; faydalı gücün kaybına, istenmeyen TVI meydana gelmesine, dipol antenin yayın patern simetriğinin bozulmasına ve ERP’nin azalmasına sebep olacaktır.
Balunlar; Hatlı (Linear), Voltaj balunu ve Akım Şok (Choke) balunu olmak üzere çeşitlidirler. Koaks besleme hattı kullanan bir dipol anten için en basit 1:1 hava göbekli balun yapmak için koaks besleme hattının bir bölümünü kullanabiliriz. Bunu uygun çap ve boyda bir PVC borunun üzerine 5-6 metre koaks kabloyu muntazam sararak yapabiliriz. Böylece şild akımı yüksek empedansla karşılaşacağı için çok cüzi bir miktara inecek ve ½ dalga dipol antenle balanssız besleme hattı kullanmak mümkün olacaktır.
| Frekans (MHz) | RG-213 / RG-8 | RG-58 |
|---|---|---|
| 3.5 | 22 ft - 8 tur | 20 ft - 6 ila 8 tur |
| 7.0 | 22 ft - 10 tur | 15 ft - 6 tur |
| 10.0 | 12 ft - 10 tur | 10 ft - 7 tur |
| 14.0 | 10 ft - 4 tur | 8 ft - 8 tur |
| 21.0 | 8 ft - 6 ila 8 tur | 6 ft - 8 tur |
| 28.0 | 6 ft - 6 ila 8 tur | 4 ft - 6 ila 8 tur |
| Frekans (MHz) | Kablo Tipi (RG-213, RG-8, RG-58, RG-59, RG-8X) |
|---|---|
| 3.5 – 30 | 10 ft – 7 tur |
| 3.5 – 10 | 18 ft – 9 ila 10 tur |
| 14 – 30 | 8 ft – 6 ila 7 tur |
Bütün bu ölçü ve sarım sayıları çok kritik değildir. Bobinler antenin besleme noktasında olmalıdır. Ferit nüveli balunlar tüm HF bandında yüksek empedans sağlayabilirler; toroidal nüvede 8–10 sargı, çubuk nüvede 10 ila 15 sargı tüm HF bandı için etkili olacaktır.
Lütfen paylaşımlarınızda "Amatör Radyoculuk Ruhuna" uygun davranmaya özen gösterin. Bu kapsamda:
uzak durmanızı rica ediyoruz. Bu kurallara uymayan paylaşımlar yayınlanmayabilir ve siteye erişiminiz geçici olarak kısıtlanabilir.
Amatör radyo dünyasındaki en güncel gelişmeleri, etkinlikleri ve haberleri doğrudan e-posta kutunuza alabilirsiniz. Böylece yeni projeler, yarışmalar ve önemli duyurulardan anında haberdar olabilirsiniz.